Azərbaycan Ukrayna diasporası Cənubi Qafqazda ən çoxsaylı diasporalardan biridir. 2009-cu il əhalinin siyahıyaalınmasına əsasən, ölkədə təxminən 21,5 min etnik ukraynalı yaşayır.
Ukraynalıların Azərbaycana köçü XIX əsrdə, Bakıda neft sənayesinin inkişafı ilə əlaqədar olaraq başlayıb. Zaman keçdikcə onlar Azərbaycan cəmiyyətinə inteqrasiya etsələr də, dil, mədəniyyət və adət-ənənələrini qoruyub saxlayıblar.
Bu gün Azərbaycanda bir neçə ukrayna ictimai təşkilatı fəaliyyət göstərir və bu təşkilatlar iki xalq arasında mədəni əlaqələrin möhkəmləndirilməsinə töhfə verirlər.
Ukraynanın Azərbaycan Respublikasındakı Səfirliyinin dəstəyi ilə Bakıda Ukrayna Mərkəzi yaradılıb. Mərkəzin fəaliyyəti ukrayna mədəniyyətinin, incəsənətinin, tarixinin və adət-ənənələrinin tanıdılmasına yönəlib. Burada mütəmadi olaraq sərgilər, mühazirələr, ustad dərsləri, ukrayna filmlərinin nümayişləri, teatr və musiqi gecələri təşkil olunur.
Azərbaycanın Ukrayna Konqresi adlı fəal ictimai birlik 2012-ci ildən bəri ukrayna mədəniyyətinin təbliğinə, konfransların, xeyriyyə aksiyalarının, sərgi və marafonların təşkili ilə iki ölkə arasında mədəni mübadiləyə dəstək verir. Konqresə hazırda Yuriy Leonidoviç Osadçenko rəhbərlik edir. Təşkilat yerli hakimiyyət orqanları və Bakı Beynəlxalq Multikulturalizm Mərkəzi ilə əməkdaşlıq çərçivəsində Ukraynanın mədəni ənənələrinin təbliğinə və eyni zamanda, Ukraynada yaşayan Azərbaycan diasporası ilə əlaqələrin gücləndirilməsinə çalışır.
Sumqayıtda fəaliyyət göstərən “İvan Franko” adına Ukrayna icması da diasporun fəal mərkəzlərindən biridir. 2017-ci ildə Tamilya Musayeva tərəfindən təsis edilən bu icma hazırda təxminən 150 üzvü bir araya gətirir. İcmanın əsas istiqamətləri ukrayna mədəniyyətinin təbliği, anım tədbirlərinin təşkili, müharibədən zərər çəkənlərə humanitar yardım və maarifləndirici fəaliyyətlərdir. Xüsusilə də uşaqlar üçün təşkil olunan bazar məktəbləri gənc nəsil ilə vətən arasında bağların qorunmasına imkan yaradır.
Rusiyanın genişmiqyaslı işğalına başladığı gündən bəri icma humanitar yardıma fokuslanıb və bu müddət ərzində Ukraynaya 50 tondan artıq yardım göndərilib. Bakı və Sumqayıtda yardımın toplanması və bölüşdürülməsi üçün koordinasiya mərkəzləri yaradılıb.
2022-ci ildə yaradılan və “Help Ukraine Baku” könüllülər fondu kimi fəaliyyətə başlayan Azərbaycan Ukraynalı Qadınlar Birliyi Ukraynaya dəstək məqsədilə müxtəlif təşəbbüslər həyata keçirir. Lidiya Əliyevanın rəhbərliyi ilə bir sıra mədəni tədbirlər, festivallar, ustad dərsləri və xeyriyyə aksiyaları təşkil olunub. 2024-cü ildə təşkilat Dünya Ukraynalı Qadın Təşkilatları Federasiyasına qoşulub.
Birliyin ən parlaq təşəbbüslərindən biri hər il keçirilən “Vesnyanka” adlı Ukrayna-Azərbaycan mədəniyyət festivalının təsis olunmasıdır. Bu tədbir iki xalqın musiqi, rəqs, incəsənət və adət-ənənələri vasitəsilə bir-birinə yaxınlaşmasına, qarşılıqlı anlaşma və dostluğun inkişafına xidmət edir. Bundan başqa, Birlik qadınların dəstəklənməsi və özünüreallaşdırması üçün ustad dərsləri, mühazirələr, xeyriyyə təşəbbüsləri və digər mədəni tədbirlər təşkil edir.
Azərbaycan Ukraynalı Qadınlar Birliyinin dəstəyi ilə ukraynadilli uşaq YouTube kanalı “VeselopeD” və “Tülkü və üzüm” ilə “Mənim ilk koliadkam” adlı iki animasiya filminin təqdimatı keçirilib. Bu cizgi filmləri Birliyin üzvü olan rəssam və fəallar Lyudmila Kriviç və İrina Sahanın yaradıcılığı və təşəbbüsü ilə ərsəyə gəlib. Ukrayna kontentinin və animasiyasının inkişafı mədəni kimliyin qorunması, ənənələrin təbliği və keyfiyyətli uşaq mediasının yaradılması baxımından böyük əhəmiyyət kəsb edir. Bundan əlavə, yaxın vaxtlarda Hanna Sarkarovanın rəhbərliyi ilə orijinal ukrayna naxışları üzrə dərnəyin açılması planlaşdırılır. Bu təşəbbüs qədim tikmə texnikalarının bərpası, biliklərin ötürülməsi və milli irslə mədəni bağların gücləndirilməsi məqsədi daşıyır.
Azərbaycan Ukrayna icması göstərir ki, milli kimliyin və mədəni dəyərlərin qorunub saxlanması xalqlar arasında dostluq münasibətlərinin inkişafına töhfə verir. Ukraynalılar yalnız vətənləri ilə əlaqəni itirmir, eyni zamanda Azərbaycanın mədəni həyatına zənginlik qatır, birlik və qarşılıqlı hörmət nümunəsi göstərirlər.